14 mei 2020

Een Marshallplan voor cultuur

(Onderstaande opinistuk verscheen op 14 mei op Knack.be)

We weten ondertussen wanneer musea de deuren terug openzetten. Over podiumkunsten, muziek en theater weten we helaas nog niets. Nochtans blijkt tijdens de exitstrategie dat cultuur in de breedste zin van het woord geen luxe is. ‘Het is bijzonder jammer dat twee coronamaanden verder cultuurminister Jambon nog steeds geen kijk heeft ontwikkeld op de toegevoegde waarde van de kunsten in deze crisis, hoewel cultuur nu een vergezicht biedt. Want wanneer theaterhuizen en muziekzalen er verlaten bij liggen, floreren verhalenvertellers en musici zoals Netflix en Spotify. En speelt elk ensemble, ieder orkest of theatergezelschap op een onlinepodium voor duizenden bezoekers. De Vlaamse visienota op cultuur moet nu in de ijskast,’ vindt Staf Pelckmans Groen-parlementslid en vroeger directeur van cultuurhuis de Warande.

Cultuur als stip tegen de horizon. Om verhalen en muziek op andere manieren naar een publiek te brengen, moeten de kunsten zich in een vingerknip heruitvinden. Om op te kunnen veren, snakt de culturele sector naar ademruimte. De tijd breekt aan voor een Marshallplan om de kunsten te redden. De visienota op cultuur van Jambon moet nu op de plank. Die is door corona achterhaald.

Een leegstaand Coca-colagebouw
Het is niet de eerste en ook niet de laatste crisis die ons teistert. Het verleden leert dat de cultuur altijd al heel bedreven was om met originele oplossingen op de proppen te komen voor vervelende praktische problemen.
In 1982 was ik pas aan de slag bij De Warande toen het gebouw dicht moest wegens asbest. Het verwijderen van dat goedje zou uiteindelijk anderhalf seizoen in beslag nemen. Het betekende niet dat Turnhout anderhalf jaar van cultuur verstoken bleef. Naarstig zochten we naar alternatieve locaties en kwamen uit bij een leegstaand Coca-Colagebouw. Alle gebruikelijke formats werden overboord gegooid en vervangen door kleinschalige en avontuurlijke projecten. De Blauwe Maandag Cie kwam voor 15 toeschouwers spelen, theater Stap debuteerde en uiteindelijk vond één van de laatste concerten van Astor Piazolla er plaats.
In 2018 improviseerde de Warande opnieuw. Door een vertraagde renovatie aan de schouwburg moesten we het volledige programma resetten. Deze keer kwamen niet in een leegstaande fabriek terecht, maar bedacht de Warandeploeg alternatieven in locatievoorstellingen verspreid over de Kempen en werden twee nieuwe, kleinschalige festivals ontwikkeld - Winterwarm in de bossen van de Hoge Rielen is daarvan misschien het bekendst.

Herhalingen op tv
Wat we telkens leerden: als je een goeie band hebt met je publiek en met de artiesten is er veel goodwill om nieuwe paden in te slaan en van een avontuur het nieuwe normaal te maken. Toegegeven: deze crisis is andere koek. De afstand tussen het oude en nieuwe normaal meet 150 cm: anderhalve meter maken een snelle heropstart aartsmoeilijk. Anderhalve meter tussen de toeschouwers in de zaal, de artiesten op het podium, de technici voor en achter de scene? En bovenop die afstand: mondmaskers voor iedereen in de zaal en op de scene?
Meer dan de helft van alles wat voor corona op til stond, is niet op te voeren met de huidige afstandsregels. Dat zijn voorstellingen die herschreven of simpelweg vervangen moeten worden. De innovatiesteun van minister Crevits voor bedrijven, moet minister Jambon inspireren om hetzelfde te doen voor de cultuursector. Zo garandeert Vlaanderen toch een 'levend' cultuuraanbod dat verder gaat dan herhalingen op tv.

Geen barre woestenij
Daarmee winnen we twee keer. Want podiumkunsten zijn behalve een werkgever ook een essentiële en onmisbare manier om samen te komen. Niet met honderden of duizenden, maar we zullen manieren vinden om cultuurliefhebbers te bereiken. En misschien levert de zoektocht serendipity-gewijs weer onverwachte inzichten op. Falen is nu zeker een optie en is sowieso een synoniem voor leren.
Achter de schermen van de culturele wereld broeden theatermakers, choreografen, musici op ideeën. Dat broedproces moet de overheid mogelijk maken door voldoende overlevingsgeld te injecteren in het huidige culturele leven. Zo blijft de kennis en vooral ook de goesting gezekerd. We hebben dus nood aan cultureel Marshallplan om ervoor te zorgen dat ons levendig cultureel landschap geen barre woestenij wordt.

De aardschok
Het is daarom ongepast om toch willens nillens vast te houden aan een visienota die door corona achter de feiten holt. Zowat alle aannames over de culturele wereld van de visienota Jambon bestààn niet meer. Er zaten goeie dingen in, maar deze aardschok zet alles op zijn kop. De minister moet de hele kunstsector uitnodigen om rond de tafel te zitten. De Commissie Cultuur van het Vlaams Parlement buigt zich binnenkort over mijn voorstel hierover. Het cultuurbeleid dat we nu uitstippelen moet een zo breed mogelijk draagvlak hebben.

Meer dan ooit moet de sector dus aan het broeden. Ieder met z’n specialiteit en creativiteit. De toegevoegde waarde van cultuur? Het voert je weg van hier en nu, stemt tot nadenken, doet je omkijken en tegelijk vooruit blikken. Dat is exact wat de culturele sector vandaag moet kunnen doen.

Minister Jambon, zet de schouders hieronder en zorg voor de ondersteuning, alleen zo kan uit deze pandemie misschien nog iets goeds komen. Want ik geloof in de kunsten en de kunstenaars en hoop dat Neil Young gelijk krijgt: "Wishing that maybe in a year or two, we could laugh and let it all out."

 

 

Cookies op groen.be

Groen gebruikt functionele en analytische cookies die noodzakelijk zijn om de website goed te laten functioneren. Deze cookies verwerken geen persoonsgegevens en hier is geen toestemming voor nodig.

Als je daarvoor toestemming geeft, maken we ook gebruik van marketingcookies. Die stellen ons in staat om de website beter af te stemmen op jouw voorkeuren.

Je kunt je instellingen altijd weer wijzigen op de pagina over de cookies.

Voorkeuren aanpassen
Alle cookies accepteren